Fascia – Hoe jij zorgt voor een veerkrachtig lichaam en dagelijks soepel kunt bewegen.

Fascia (spreek uit als: Fáshia) is de Latijnse naam voor wat we bindweefsel noemen. Fascia is een netwerk wat door het gehele lichaam ligt, alles met elkaar ‘verbind’ en zorgt voor communicatie binnen het lichaam.

Ik (en met mij vele wetenschappers en therapeuten) zie fascia als het belangrijkste zintuiglijk orgaan voor lichaamsbewustzijn met specifieke en algemene taken. Een verstoring van dit fasciale netwerk zorgt in grote mate voor onverklaarbare pijnklachten. Voor mij als sporttherapeut is het daarom zo fascinerend om te zien hoe manuele technieken op de fascia kunnen leiden tot grote resultaten op pijn en blessures.

Door de fascia te behandelen is het heel goed mogelijk om pijnklachten snel en effectief aan te pakken. Denk bv aan lage rugklachten, nek – schouderklachten en gewrichtspijnen. In dit blog wil ik jou laten zien en overtuigen waarom de fascia zo’n grote rol speelt in pijnklachten.


Leeswijzer

Het belang van fascia

Wat is fascia

Fascia is het 6e zintuig

Hoe een verstoring in het netwerk zorgt voor reacties door het hele lichaam

Waarom spierpijn niet bestaat

Leuke feitjes en cijfers

De rol van water op soepele fascia

Spierpijn verhelpen door massages

Hoe massages helpen het lichaam jong en soepel te houden

Hoe jouw sportprestaties kunnen verbeteren zonder harder te trainen

De conditie van je fascia is te trainen

Kenmerken van gezond en goed getrainde fascia

Specifieke trainingsvormen

Het belang van fascia

  • Het lichaamsbrede netwerk van de fascia is het meest cruciale orgaan voor lichaamsbewustzijn.
  • De fascia geeft informatie over beweging, positie, druk, spanning en pijn aan het somatische en autonome zenuwstelsel.
  • Spieren kunnen niet werken of hun vorm behouden zonder hun fasciale omhulsels – ze zouden simpelweg uit elkaar vallen als een stroperige vloeistof
  • Het aantal zenuwsensoren in de fascia ligt vele malen hoger dan het aantal zenuwsensoren in de spieren.
  • De fascia is ons grootste sensorische zintuig qua oppervlak, zelfs groter dan onze huid.

Wat is fascia

Het fasciale netwerk bestaat uit vezels en een waterige, gelachtige substantie waarin diverse soorten cellen liggen. Als je het onder een microscoop bekijkt zie je de waterdruppels langs de vezels lopen. Onder het blote oog lijkt het ergens op een spinnenweb.

Het zorgt voor structuur en geeft steun aan organen en weefsels. Je kunt het vergelijken met een steiger in de bouw. De steiger zorgt voor stevigheid en daar kunnen andere weefsels en structuren aan worden opgehangen. Maar wat kunnen we hiermee, waarom is dit belangrijk om te weten?

Fascia ligt als banden of vellen in het lichaam, zowel los als doorweven in ander weefsel. Het is een matrix dat elk ander weefsel in het lichaam omvat en omhult. Elk type weefsel in het lichaam – bot, spier, huid, zenuwen, bloedvaten – bestaat door de structuur van fascia (of is een afgeleide vorm van fascia).

Het vormt een dynamisch netwerk wat door het gehele lichaam heen ligt en heeft vier belangrijke eigenschappen:

  • Vorming: inpakken, opvangen van klappen, bescherming, geven van steun en structuur aan weefsels als spieren, botten en organen
  • Beweging: overbrengen en opslaan van krachten, behouden van spanning en geven van rek
  • Communicatie: ontvangen en doorgeven van prikkels en informatie
  • Voeding: het omzetten van energie, verdelen van vloeistof en het aan- en afvoer van voedingsstoffen naar cellen en organen.

Fascia is het 6e zintuig

Waar fascia vanaf de Middeleeuwen voornamelijk gezien werd als verpakkingsmateriaal, wordt het nu gezien als een onmisbaar zintuigelijk orgaan. De rol van communicatie en voeding krijgen nu de aandacht die het verdient.

De fascia is een zintuiglijk orgaan krijgt en geeft doorlopend informatie en prikkels aan het zenuwstelsel. Beter gezegd, het zenuwstelsel is volledig afhankelijk van en anticipeert op de informatie die het ontvangt vanuit de fascia. De fascia geeft continu informatie over de stand van het lichaam en de positie van spieren en gewrichten in de ruimte. De fascia kan gezien worden als verlengstuk van het zenuwstelsel en controleert menselijk bewegen.

Hoe een verstoring in het netwerk zorgt voor reacties door het hele lichaam

De fascia bevat namelijk enorm veel zenuwuiteinden die informatie en details geven aan je hersenen over je zelfbewustzijn van je lichaam in de ruimte (priopioceptie). Deze zenuwen reageren op (plotselinge) wisselingen in druk, temperatuur, rek, trillingen en dreigende schade op en vanuit het lichaam.

Met name op het gebied van pijn speelt de fascia een belangrijke rol. Veel onverklaarbare pijnklachten hebben een oorsprong in een verstoring van de fysiologie. Dat wil zeggen een probleem in de verdeling, aan- en afvoer van voedingsstoffen naar cellen en weefsels. Dit is belangrijk voor de registratie van pijn.

Als er ergens in het netwerk een verstoring plaatsvindt of beschadigd raakt, leidt dat tot reacties door het gehele lichaam en tot spanningen in het bindweefsel zelf. Zodra cellen minder of geen voeding meer krijgen gaan ze signalen uitzenden die door je hersenen geïnterpreteerd worden als pijn.

Waarom spierpijn niet bestaat

De hoeveelheid zenuwuiteinden in de fascia is vele malen hoger dan de hoeveelheid in de spieren. Het is daarom met name de fascia waarin pijn gevoeld wordt en niet in de spieren! Wat wij spierpijn noemen na het sporten is dus feitelijk een pijnprikkel die komt vanuit de fascia.

 

Leuke feitjes en cijfers

  • Je lichaam bevat tussen 18 en 23 kg aan fasciaweefsel
  • Totwel een kwart van al het water in je lichaam ligt opgeslagen in de fascia
  • Fascia zorgt voor de aanvoer van voedingstoffen voor cellen en organen
  • Fascia reageert op stress en spanning en past zich daarop aan
  • Fascia vernieuwd zich continu; na één jaar is ongeveer de helft van alle collagene vezels vervangen in je lichaam.

De rol van water op soepele fascia

Bindweefsel bestaat zoals eerder vermeld voor een groot uit een waterige, gelachtige grondsubstantie met daarin de trekvaste vezels. De waterige component speelt een belangrijke rol in de voeding van cellen en weefsels. In het water kunnen eiwitten en mineralen oplossen en zodoende naar de cellen getransporteerd worden. Het is daarom belangrijk dat de waterige component van goede kwaliteit blijft.

Het water loopt in de fascia door hele kleine kanaaltjes. Deze kanaaltjes liggen echter niet vast. Ze ‘lopen’ als het ware door de fascia heen. De fascia is in staat om van vorm te veranderen. Dit gebeurt door druk en spanning op de fascia van buitenaf. De kanaaltjes kunnen splitsen of juist samenvoegen. Het is deze elasticiteit van de kanaaltjes die zorgt voor vloeiend en soepel bewegen. Een star en rigide structuur zou dit niet toestaan.

Zodra de waterige component ‘uitdroogt’ gaat dat ten koste van de beweeglijkheid. Er ontstaan verklevingen van de fascia. De structuur van de vezels verandert van een regelmatige naar een chaotische structuur. De elasticiteit en mogelijkheid om druk en spanning op te vangen gaan verloren. Bewegen kost meer energie, de lichaamshouding verandert en stijfheid wordt voelbaar.

Spierpijn verhelpen door massages

Door de verbinding van de fascia met het zenuwstelsel valt ook te verklaren waarom massage nut heeft bij de verlichting van pijnklachten. De massage heeft effect op verschillende zenuwuiteinden in de fascia. Ze registreren verschillen in druk, trillingen en rek op het weefsel.

Deze informatie geven de zenuwuiteinden door aan het zenuwstelsel waardoor spanning wordt verlaagd of bloedvaten worden verwijd. De fascia speelt hiermee de sturende en informerende rol naar het zenuwstelsel om tot ontspanning te komen.

De massage heeft een voedende functie op de fascia. Door de druk wordt in eerste instantie water uit de fascia geperst. Water heeft de neiging om van een hoge concentratie te stromen naar plaatsen met een lage concentratie. Met de juiste technieken is zelfs aangetoond dat de hoeveelheid water in de fascia na afloop van een massage groter is dan ervoor. Het is dus mogelijk om de fascia ‘te vullen’ met water.

Hoe massages helpen het lichaam jong en soepel te houden

Het is bekend dat mensen met lage rugklachten verklevingen en samenklonteringen hebben in de lage rugfascia. Dit is een teken van veroudering. Jonge mensen hebben een regelmatig en functioneel patroon in de vezels van de fascia. Door de rug te masseren en daar een variatie aan technieken op los te laten is deze veroudering om te draaien.

De fascia wordt gevoed en komt langzaamaan weer tot leven. Door de massages te combineren met specifieke training voor de fascia ben ik ervan overtuigd dat iedereen van rugklachten kan afkomen!

 

Het trainen van je fascia:

  1. Vergroot de veerkracht van pezen en ligamenten
  2. Voorkomt pijnlijke bewegingen in het heupgewricht en tussenwervelschijven
  3. Beschermt de spieren tegen blessures
  4. Zorgt voor een jeugdig, gespierd, elastisch en veerkrachtig lichaam tot op oude leeftijd.

Hoe jouw sportprestaties kunnen verbeteren zonder harder te trainen

Veel trainingsmethodes zijn gericht op het sterker maken van spieren. Door veel repetities en geïsoleerde bewegingen train je de spier in kracht en uithoudingsvermogen. Deze manier van trainen sluit echter veelal de fascia uit.

De veerkrachtige en elastische eigenschap van fascia kan echter zeer goed ingezet worden om zuiniger met energie om te gaan. Fascia heeft de mogelijkheid om energie op te slaan en om te zetten in elastische energie (denk aan een katapult, een elastiekje of een stuiterbal). De tegenbeweging maakt het mogelijk om energie om te zetten in beweging met een minimale energie van de spieren.

Als je gaat lopen of rennen benut je de elasticiteit van de fascia aan de gehele achterkant van je lichaam voluit. Hoe elastischer de fascia des te minder energie het kost voor je spieren. Sterker nog, de bewegingsenergie die vrijkomt is zelfs groter dan de snelheid die goed getrainde spieren kunnen leveren.

De conditie van je fascia is te trainen

De natuur (en dus ook ons lichaam) werkt volgens het principe “Use it or Loose it”. Alles wat jij niet gebruikt wordt als overbodige ballast beschouwd en wordt afgebroken. Dus als jij een leven kiest zonder beweging gaat je lichaam spieren en fascia afbreken. De conditie wordt slechter en problemen als botontkalking, reuma en slijtage liggen op de loer.

Spieren en gewrichten die we wel regelmatig gebruiken, worden sterker. Regelmatige druk en spanning op de fascia zorgt ervoor dat de vezels in de fascia zich gaan rangschikking in de richting van die druk en spanning. Er gaat een gestructureerd patroon ontstaan. De structuur zorgt ervoor dat je lichaam een hogere belasting aankan en de kans op pijnklachten en blessures aanzienlijk afnemen.

Kenmerken van gezond en goed getrainde fascia

  • Het is stevig en elastisch tegelijk
  • Het is buigzaam als bamboe
  • Het heeft de treksterkte van touw
  • Het maakt springerige, veerkrachtige bewegingen mogelijk die zijn te vergelijken met een kangaroo

Specifieke trainingsvormen

Het trainen van je fascia levert je veel voordelen op met sport. Maar dat niet alleen. Iedereen zou goed moeten zorgen voor zijn/haar fascia. Dit voorkomt stijfheid en het ontstaan van pijnklachten.

Een hele goede trainingsvorm is dan bijvoorbeeld touwtje-springen of dribbelen op de plaats. De energie wordt in de gehele “Back-Line” opgeslagen: een fasciale verbinding die via de zool van je voet, via de kuiten naar je rug en zelfs tot aan je nek en hoofd doorloopt. Dit omvat dus een veel groter bereik dan alleen de kuitspieren zelf.

Door twee keer per week 10 minuten tijdens je huidige work-out wat oefeningen in te bouwen kun je al je fascia trainen. Door verschillende vormen te doen, kun je alle vier de basiseigenschappen van fascia trainen.

Wil je weten welke trainingsvormen er zijn?